تاريخى ، از جريانات فوق متأخر است « 1 » . به نظر مىرسد آنچه اين گروه را به چنين پندار و اعتقادى رساند ، اين بود كه شيعه در صدر اسلام جزء كوچكى از مجموع امت اسلامى بود و اين حقيقت موجب شد شيعه نبودن در جامعهء اسلامى ، قاعده و اصل بوده ، تشيع ، استثنا و رويدادى ناگهانى باشد كه بايستى علل پيدايش آن از ميان تحولات مخالف با وضع حاكم كشف شود . در حالى كه منطقى نيست كثرت عددى و قلّت نسبى ، اساس تشخيص قاعده و استثنا يا اصل و فرع قرار گيرد . اين باور خطاست كه به اسلام غير شيعى به دليل كثرت عددى ، اصالت داده ، اسلام شيعى را بر اساس قلت عددى ، پديده‌اى ناگهانى و انشعابى از اسلام بدانيم ، چراكه اين نحوه مرزبندى با طبيعت مرزبندىهاى عقيدتى سازگار نيست ، زيرا بسيار اتفاق مىافتد در چارچوب يك رسالت ، انشعابى عقيدتى را ملاحظه كنيم كه براساس اختلاف نظر در تعيين بعضى از نشانه‌هاى آن مكتب صورت گرفته است و اى بسا دو بخش عقيدتى از يك مكتب به لحاظ عددى با هم برابر نباشند ، اما در حقيقت به يك ميزان ترجمان شؤون مختلف آن مكتب

--> ( 1 ) - الصلة بين التصوف و التشيع ، دكتر كامل مصطفى شيبى ، ج 1 ، ص 11 - 14 ؛ تاريخ الامامية و اسلافهم من الشيعة ، دكتر عبد الله فياض ؛ اسلام بلا مذهب ، دكتر مصطفى شكعه ، از ص 152 به بعد ؛ النظريات السياسية الاسلامية ، دكتر ضياء الدين ريس ، از ص 72 به بعد .